Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A) – co warto wiedzieć?

By /

Wirusowe zapalenie wątroby typu A, potocznie nazywane żółtaczką pokarmową, to choroba zakaźna wywoływana przez wirusa HAV. Jest rozpowszechniona na całym świecie i przenosi się głównie drogą pokarmową – przez skażoną wodę, żywność lub bezpośredni kontakt z osobą chorą. Choć przebieg choroby bywa nieprzyjemny, WZW A nie przechodzi w postać przewlekłą.

Gdzie na świecie występuje WZW A?

Największa zapadalność dotyczy państw o gorszych warunkach sanitarnych – wielu regionów Afryki, Azji, Ameryki Południowej czy Bliskiego Wschodu. W krajach rozwiniętych choroba występuje rzadko, choć nadal mogą pojawiać się lokalne ogniska, np. po spożyciu skażonej żywności.

W ostatnich latach w USA odnotowano wzrost zachorowań, związany głównie z transmisją między dorosłymi oraz osobami w kryzysie bezdomności.

Jak dochodzi do zakażenia?

Najczęstsze drogi przenoszenia HAV to:

  • spożycie skażonej wody lub żywności (szczególnie surowe owoce morza, mrożone owoce i warzywa, niedogotowane potrawy),
  • bezpośredni kontakt z zakażonym (domownicy, kontakty seksualne, zwłaszcza oralno-analne),
  • skażenie żywności przez chorego pracownika gastronomii,
  • rzadko – transfuzje lub przeszczepy.

Wirus jest wyjątkowo odporny – znosi mrożenie, potrafi przetrwać na rękach kilka godzin, a w żywności nawet dłużej. Chory może zarażać już na kilka tygodni przed pojawieniem się objawów.

Kto jest najbardziej narażony?

Ryzyko zakażenia rośnie u:

  • podróżnych do krajów o wysokiej zachorowalności,
  • osób żyjących lub pracujących w warunkach o niskim poziomie higieny,
  • osób używających narkotyków (nie tylko iniekcyjnych),
  • mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami (MSM),
  • osób w kryzysie bezdomności,
  • pracowników laboratoriów pracujących z HAV.

Dzieci często przechodzą zakażenie bezobjawowo, ale mogą zarażać innych.

Jakie są objawy WZW A?

U dzieci poniżej 6. roku życia choroba zwykle przebiega bardzo łagodnie lub bezobjawowo. U starszych dzieci i dorosłych objawy są bardziej typowe:

  • nagła gorączka,
  • nudności, wymioty, ból brzucha,
  • brak apetytu, biegunka,
  • ogólne osłabienie,
  • ciemny kolor moczu,
  • żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu).

Okres wylęgania trwa 15–50 dni, a większość chorych wraca do zdrowia w ciągu 2 miesięcy. Czasem (10–15% przypadków) choroba może nawracać przez wiele miesięcy. Zgony są bardzo rzadkie, najczęściej u osób starszych i z chorobami wątroby.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli:

  • wystąpią typowe objawy,
  • miało się kontakt z osobą chorą,
  • zostało się narażonym podczas ogniska epidemicznego.

Rozpoznanie opiera się na badaniach krwi (przeciwciała IgM lub RNA wirusa).

Jak zapobiegać zakażeniu?

Higiena i zasady w podróży

Niezależnie od szczepienia:

  • myj ręce przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety,
  • unikaj surowej i niedogotowanej żywności (szczególnie owoców morza),
  • pij wyłącznie bezpieczną wodę,
  • unikaj lodu w napojach w krajach ryzyka,
  • przestrzegaj zasad bezpiecznego seksu.

Szczepienia – najskuteczniejsza metoda ochrony

Szczepionki przeciw WZW A są bardzo skuteczne. Wystarczy jedna dawka, by uzyskać ochronę przed podróżą, a pełny cykl (2 dawki) daje odporność na wiele lat – prawdopodobnie nawet 40 lat lub dłużej.

Szczepienie zaleca się:

  • wszystkim dzieciom,
  • podróżnym do krajów o wyższym ryzyku,
  • osobom z chorobami wątroby,
  • osobom używającym narkotyków,
  • MSM,
  • osobom w kryzysie bezdomności,
  • osobom pracującym z HAV,
  • każdemu, kto chce się zabezpieczyć.

Dla dorosłych dostępna jest również szczepionka łączona przeciw WZW A i B.

Poekspozycyjnie (PEP), czyli po kontakcie

Jeśli nie jesteś zaszczepiony i miałeś kontakt z HAV, lekarz może zalecić:

  • szczepienie,
  • immunoglobulinę (IGIM),
    lub obie metody jednocześnie – w zależności od wieku, stanu zdrowia i ryzyka.

Skutki uboczne szczepień

Zwykle łagodne:

  • ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia,
  • niewielka gorączka, rozbicie, ból głowy.

Poważne działania niepożądane są bardzo rzadkie.

Szczególne sytuacje

  • Ciąża i karmienie piersią: szczepienie jest bezpieczne, jeśli istnieją wskazania.
  • Osoby z zaburzeniami krzepnięcia: szczepienie możliwe przy zachowaniu odpowiedniej techniki.

Podsumowanie

WZW A jest chorobą łatwo przenoszoną, ale stosunkowo łatwą do uniknięcia. Kluczem do ochrony jest higiena, świadome zachowania w podróży i szczepienia, które zapewniają długotrwałą i skuteczną odporność.

Jeśli planujesz wyjazd do kraju o gorszych warunkach sanitarnych lub należysz do grupy ryzyka – warto porozmawiać z lekarzem o szczepieniu

Scroll to Top